Michał Kalinowski
Współzałożyciel, CTO
Cele wycieczki szkolnej określają, jaki efekt edukacyjny, wychowawczy, krajoznawczy lub integracyjny ma przynieść wyjazd uczniom. Cele powinny być spójne z rodzajem wycieczki, jej programem i potrzebami grupy, a w przypadku wycieczki przedmiotowej także z programem nauczania. Nie wystarczy więc wskazać miejsca docelowego – trzeba wyjaśnić, co uczniowie poznają, przećwiczą albo czego doświadczą podczas wyjazdu.
Cel należy sformułować jako planowany efekt udziału uczniów w wyjeździe. Zamiast przykładowego zapisu „wyjazd do Krakowa” lepiej wskazać: „poznanie najważniejszych miejsc związanych z historią dawnej stolicy Polski oraz rozwijanie umiejętności interpretowania zabytków w ich historycznym kontekście”. Pierwsze zdanie opisuje trasę, drugie uzasadnia jej edukacyjny sens. Poniższe wymagania wynikają z przepisów dotyczących publicznych przedszkoli, szkół i placówek. Szkoły niepubliczne powinny dodatkowo uwzględnić własne zasady organizacji wycieczek. Rozporządzenie MEN wskazuje, że szkolne wyjazdy służą między innymi poznawaniu kraju, jego przyrody, historii, tradycji i dziedzictwa kulturowego, poszerzaniu wiedzy oraz kształtowaniu bezpiecznych zachowań.
Cel ogólny określa główny sens wyjazdu, natomiast cele szczegółowe pokazują, jakie konkretne działania lub kompetencje mają z niego wynikać. Przy wycieczce do parku narodowego celem ogólnym może być pogłębienie wiedzy o ochronie przyrody. Cele szczegółowe mogą obejmować rozpoznawanie wybranych ekosystemów, analizę wpływu człowieka na środowisko oraz przestrzeganie zasad poruszania się po obszarze chronionym. Taki układ ułatwia stworzenie programu dnia, ponieważ każda atrakcja powinna mieć wyraźne uzasadnienie, a nie stanowić przypadkowego elementu trasy.
Organizację i program wycieczki trzeba dostosować do:
Taki wymóg wynika wprost z § 5 rozporządzenia. Cele powinny być spójne z odpowiednio dostosowanym programem.
To samo miejsce odwiedzane podczas wycieczki nie daje automatycznie takiego samego efektu edukacyjnego każdej grupie.
Najlepiej odwołać się do zagadnienia omawianego na lekcjach lub planowanego w danym semestrze.
Nie trzeba wpisywać do dokumentacji rozbudowanej analizy podstawy programowej. Wystarczy wykazać logiczny związek między tematem lekcji, miejscem wyjazdu i planowanym rezultatem.
Praktycznie warto ograniczyć listę do 3–5 najważniejszych celów, choć przepisy nie określają ich liczby. Dłuższe zestawienie może rozmyć priorytety i utrudnić ocenę, czy program faktycznie odpowiada założeniom wyjazdu. Każdy cel szkolnej wycieczki powinien odpowiadać na pytanie: Co uczeń pozna, zrozumie, przećwiczy albo zastosuje? Sformułowania takie jak „kształtowanie postaw patriotycznych” czy „rozwój zainteresowań” mogą pozostać w dokumencie, lecz wymagają doprecyzowania. Przy wyjeździe do miejsca pamięci lepiej zapisać: „poznanie losów lokalnej społeczności w czasie okupacji na podstawie ekspozycji i materiałów źródłowych”. Tak sformułowany zamiar można następnie połączyć z konkretnym punktem harmonogramu.
Tak, jednak sam w sobie jest zbyt ogólny. Powinien opisywać sytuację, w której uczniowie będą współdziałać oraz umiejętność rozwijaną podczas aktywności. Dobrym przykładem jest „doskonalenie komunikacji i odpowiedzialności za zadanie w grupie podczas gry miejskiej”. Taki cel nie obiecuje trudnego do zmierzenia efektu, lecz wskazuje metodę pracy i jej kierunek. Integracja może uzupełniać cele poznawcze, wychowawcze albo związane z aktywnością fizyczną. Nie zastępuje jednak uzasadnienia, dlaczego szkoła wybrała konkretną trasę, miejsce i program.
Dobrze przygotowany harmonogram pokazuje, kiedy i w jaki sposób będą realizowane poszczególne cele. Jeśli szkoła wskazuje na rozwijanie wiedzy o historii regionu, program powinien uwzględniać zwiedzanie, zajęcia muzealne, spotkanie edukacyjne lub zadanie terenowe odnoszące się do tego zagadnienia. Karta wycieczki zawiera osobne pole na cel wyjazdu, a jej zatwierdzenie należy do dyrektora szkoły. Z tego powodu cel musi być zrozumiały także dla osoby, która nie uczestniczyła w tworzeniu programu i ocenia jego zasadność na podstawie dokumentów.
Przed przekazaniem karty do dyrektora należy sprawdzić 4 kwestie:
System Wycieczkomat pomaga uporządkować informacje potrzebne przy organizacji wyjazdu, a przygotowany program można skonfrontować z celami jeszcze przed przekazaniem dokumentacji do szkoły. Pozwala to wcześnie wychwycić elementy, które nie tworzą spójnej całości z założeniami wycieczki.
Tak. Wzór karty wycieczki zawiera pole „cel wycieczki”. Cel powinien być zwięzły, konkretny i zgodny z programem oraz trasą wyjazdu.
Tak. Cele powinny się jednak wzajemnie uzupełniać. Najczęściej łączy się cel edukacyjny z wychowawczym, krajoznawczym albo związanym z bezpieczeństwem.
Tak, jeśli program zawiera działania rozwijające wiedzę lub umiejętności uczniów. Sam pobyt w atrakcyjnym miejscu nie stanowi jeszcze celu edukacyjnego.
Cel wycieczki wpisuje się do karty w ramach programu przygotowanego przez kierownika. Zgodę na organizację wycieczki wyraża dyrektor, zatwierdzając kartę wycieczki.
Przy tworzeniu programu dla klasy dobrze zacząć od celów, a dopiero później dobierać trasę, atrakcje i sposób realizacji. Taka kolejność ułatwia przygotowanie wyjazdu, który ma uzasadnienie edukacyjne i pozostaje czytelny dla szkoły oraz rodziców.
Michał Kalinowski
Współzałożyciel, CTO
Z nami nie musisz martwić się o program, zapisy, płatności czy dokumentację wycieczki!
