Krzysztof Januszewski
Współzałożyciel, COO
Wyjazd klasowy to dla uczniów ogromna frajda i okazja do wspólnego przeżywania nowych doświadczeń, natomiast dla nauczycieli to spore wyzwanie organizacyjne. Nawet najlepiej przygotowana wycieczka nie eliminuje jednak całkowicie ryzyka nagłego urazu, upadku czy nagłego pogorszenia samopoczucia ucznia. W takich sytuacjach liczą się spokój, jasne procedury oraz dobra współpraca między opiekunem, szkołą a rodzicami.
Zanim przejdziemy do omawiania procedur, warto doprecyzować, czym jest wypadek podczas wycieczki szkolnej lub inne zdarzenie losowe. W praktyce może to być zarówno drobne stłuczenie czy skręcenie, jak i poważniejszy uraz wymagający interwencji medycznej. W artykule rozróżniamy nagłą sytuację zdrowotną od nieszczęśliwego zdarzenia z udziałem ucznia. W obu sytuacjach pierwszeństwo ma udzielenie pomocy poszkodowanemu. Jeżeli doszło do wypadku osoby pozostającej pod opieką szkoły, dodatkowo stosuje się procedurę określoną w rozporządzeniu BHP.
Pracownik szkoły, który otrzymał informację o wypadku, niezwłocznie zapewnia poszkodowanemu opiekę, sprowadza fachową pomoc medyczną i w miarę możliwości udziela pierwszej pomocy. Kierownik lub opiekun przekazuje informację dyrektorowi, a dyrektor albo upoważniony pracownik uruchamia wymagane zawiadomienia, zabezpieczenie miejsca i postępowanie powypadkowe. Na te działania nie czeka się do powrotu grupy do szkoły.
Pierwsze działania po nagłym zdarzeniu na wycieczce szkolnej sprowadzają się do kilku istotnych kroków:
Jeżeli zdarzenie jest wypadkiem osoby pozostającej pod opieką szkoły, dodatkowo uruchamia się postępowanie powypadkowe: zabezpiecza się miejsce zdarzenia, ustala jego okoliczności i przyczyny oraz sporządza dokumentację powypadkową.
Zanim opiekunowie wyruszą z uczniami w drogę, powinni znać nie tylko trasę i program, ale też zasady odpowiedzialności obowiązujące podczas wycieczek szkolnych. W polskich szkołach obowiązują jednolite zasady postępowania, które zostały ujęte w:
Obowiązki są podzielone. Dyrektor zapewnia bezpieczne warunki dla zajęć organizowanych poza szkołą. Z kolei kierownik organizuje wycieczkę, określa zadania opiekunów i nadzoruje realizację programu oraz zasad bezpieczeństwa. Opiekun sprawuje opiekę nad powierzonymi uczniami i nadzoruje przestrzeganie regulaminu.
Sam fakt wypadku nie przesądza odpowiedzialności cywilnej szkoły, ale samo określenie zdarzenia jako losowe również jej automatycznie nie wyłącza. Ocena zależy od okoliczności zdarzenia, prawidłowości organizacji i nadzoru oraz związku przyczynowego między ewentualnym zaniedbaniem a szkodą. Niezależnie od tej oceny świadczenie z NNW może przysługiwać tylko wtedy, gdy uczeń jest objęty polisą, a dane zdarzenie mieści się w jej zakresie.
Głos eksperta Wycieczkomat.pl
„Jeśli na wycieczce dochodzi do zdarzenia zdrowotnego, kluczowe jest szybkie działanie i dostęp do informacji niezbędnych do udzielenia pomocy. Dlatego na etapie przygotowań zbieramy w systemie tylko dane o zdrowiu, lekach i alergiach potrzebne do bezpiecznej organizacji wyjazdu. Dostęp do tych danych powinny mieć wyłącznie upoważnione osoby w zakresie potrzebnym do zapewnienia opieki.”
Najbardziej stresujący jest zwykle sam moment zdarzenia, ale procedury pozwalają zapanować nad chaosem i ograniczyć ryzyko błędu. Niżej porządkujemy informacje i przypominamy, jak postępować w trudnych sytuacjach, jeśli takie się zdarzą.
Opiekun najpierw ocenia bezpieczeństwo miejsca i stan poszkodowanego. Jeśli nie jest to konieczne, nie przemieszcza ucznia. Ewakuacja jest uzasadniona, gdy pozostanie w miejscu stwarza dalsze zagrożenie. Następnie wzywa fachową pomoc i udziela pierwszej pomocy w zakresie swoich umiejętności, wykonując polecenia operatora lub dyspozytora.
Poszkodowanego ucznia nie wolno pozostawiać bez opieki – powinien być pod stałym nadzorem nauczyciela lub innego opiekuna do czasu przyjazdu służb medycznych albo rodziców. Równolegle opiekun musi zadbać o bezpieczeństwo pozostałych uczestników wycieczki, ograniczając zbiegowisko i emocje w grupie.
Na numer 112 lub 999 należy zadzwonić, gdy występuje nagłe zagrożenie życia lub zdrowia albo potrzebna jest natychmiastowa interwencja medyczna, np.:
Podczas rozmowy należy podać miejsce i charakter zdarzenia oraz wykonywać polecenia operatora lub dyspozytora. Jeżeli uczeń jest nieprzytomny i nie oddycha prawidłowo, trzeba natychmiast wezwać 112 lub 999, rozpocząć RKO i użyć AED, jeśli jest dostępny, zgodnie z poleceniami dyspozytora. W przypadku gdy podczas wycieczki szkolnej dojdzie do pożaru, awarii pojazdu czy zaginięcia ucznia, procedury przewidują dodatkowe kroki, takie jak ewakuacja całej grupy w bezpieczne miejsce oraz powiadomienie straży pożarnej lub policji.
Kierownik lub opiekun niezwłocznie przekazuje informację dyrektorowi. Dyrektor albo upoważniony pracownik zawiadamia o każdym wypadku rodziców poszkodowanego, pracownika służby BHP, społecznego inspektora pracy, organ prowadzący i radę rodziców. Przy wypadku śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym zawiadamia się także prokuratora i organ sprawujący nadzór pedagogiczny, a przy zatruciu — państwowego inspektora sanitarnego.
W rozmowie należy:
Jeżeli uczeń wymaga transportu do szpitala, kierownik w uzgodnieniu z dyrektorem organizuje mu opiekę do czasu przejęcia przez rodzica lub inną uprawnioną osobę. Sposób działania zależy od zaleceń zespołu ratownictwa, liczby dostępnych opiekunów i możliwości zapewnienia bezpiecznej opieki pozostałej grupie.
Równolegle trzeba zapewnić ciągłą opiekę pozostałym uczestnikom. Kierownik, w porozumieniu z dyrektorem, dostosowuje obsadę opiekunów i program do sytuacji poszkodowanego oraz liczby osób mogących bezpiecznie sprawować opiekę nad grupą.
Może to oznaczać zmianę planu dnia, np. skrócenie programu, przeniesienie części atrakcji lub wcześniejszy powrót do miejsca noclegu. W przypadku poważniejszego zdarzenia opiekunowie, w porozumieniu z dyrekcją szkoły, mogą zdecydować o zakończeniu wycieczki i powrocie do placówki. Najważniejsze jest utrzymanie bezpieczeństwa i poczucia stabilności wśród dzieci, które często przeżywają emocjonalnie sytuację kolegi czy koleżanki.
Postępowanie powypadkowe rozpoczyna się niezwłocznie po wypadku. Dyrektor zabezpiecza miejsce zdarzenia i powołuje zespół powypadkowy, który ustala okoliczności i przyczyny zdarzenia oraz sporządza dokumentację, w tym protokół powypadkowy. Protokół należy co do zasady sporządzić w ciągu 21 dni od dnia zakończenia postępowania i niezwłocznie doręczyć osobom uprawnionym, w tym rodzicom małoletniego poszkodowanego. Rodzice mogą wnieść zastrzeżenia w ciągu 7 dni od doręczenia protokołu. Dyrektor prowadzi rejestr wypadków i ustala działania potrzebne do zapobiegania podobnym zdarzeniom.
W ramach postępowania zespół powypadkowy ustala okoliczności i przyczyny wypadku, w tym analizuje:
Dobrze przygotowana dokumentacja i jasno opisane procedury pomagają zarówno w dochodzeniu ewentualnych roszczeń, jak i w wyciągnięciu wniosków na przyszłość.
| Etap | Co robi opiekun / szkoła |
|---|---|
| 1. Pomoc | Zapewnienie opieki, pierwsza pomoc i sprowadzenie fachowej pomocy medycznej. |
| 2. Alarmowanie | Wezwanie 112 lub 999 przy zagrożeniu życia lub zdrowia oraz przekazanie informacji dyrektorowi. |
| 3. Zawiadomienia | Wykonanie przez dyrektora albo upoważnionego pracownika zawiadomień wymaganych w § 41 rozporządzenia BHP. |
| 4. Bezpieczeństwo | Zabezpieczenie miejsca zdarzenia i zapewnienie opieki pozostałej grupie. |
| 5. Postępowanie | Ustalenie okoliczności przez zespół powypadkowy i sporządzenie protokołu. |
| 6. Zamknięcie | Doręczenie protokołu, możliwość złożenia zastrzeżeń, wpis do rejestru i działania zapobiegawcze. |
Gdy sytuacja zostanie opanowana, a poszkodowany uczeń otrzyma niezbędną pomoc medyczną, pojawiają się pytania o dalsze formalności finansowo-ubezpieczeniowe. To, skąd i w jakiej formie przysługuje świadczenie, zależy od okoliczności zdarzenia oraz rodzaju posiadanych polis:
Przy zgłoszeniu szkody ubezpieczyciel może wymagać m.in. protokołu powypadkowego, dokumentacji medycznej, potwierdzenia udziału w wycieczce i innych dowodów wskazanych w polisie lub OWU. Dokładny komplet dokumentów należy ustalić dla konkretnego ubezpieczenia.
Nie każda sytuacja oznacza zakończenie wycieczki. Decyzja zależy od stanu ucznia, zaleceń medycznych, możliwości zapewnienia mu odpowiedniej opieki, bezpieczeństwa pozostałych uczestników oraz ustaleń kierownika i dyrektora. Zdarzenie może wymagać zmiany programu, wcześniejszego powrotu części grupy albo zakończenia wyjazdu.
Zwrot kosztów po wcześniejszym zakończeniu udziału zależy od umowy z organizatorem oraz zakresu konkretnego ubezpieczenia. Samo NNW nie gwarantuje zwrotu niewykorzystanej części wycieczki. Takie świadczenie musi wprost wynikać z polisy dotyczącej rezygnacji albo przerwania podróży.
Dobrym standardem jest wcześniejsze przeszkolenie nauczycieli z pierwszej pomocy oraz zapoznanie ich z regulaminem wycieczek i procedurami powypadkowymi obowiązującymi w szkole. Warto też współpracować z organizatorem, który, tak jak Wycieczkomat, porządkuje cały proces: od zapisów, przez płatności i dane uczestników, po ubezpieczenia i logistykę, dzięki czemu nauczyciel ma jasny plan działania i może skupić się na bezpieczeństwie uczniów.
Rodzic może przejąć opiekę nad dzieckiem po uzgodnieniu z kierownikiem i dyrektorem. Przekazanie dziecka powinno zostać udokumentowane, a sposób powrotu musi być bezpieczny i zgodny z zaleceniami medycznymi.
Krzysztof Januszewski
Współzałożyciel, COO
Z nami nie musisz martwić się o program, zapisy, płatności czy dokumentację wycieczki!
